Je trekt ze waarschijnlijk aan zonder er lang bij stil te staan. Veters vast, werkschoenen aan en door naar de bouwplaats, werkplaats, loods of fabriek. Misschien draag je een zwaar leren model, misschien juist een lichte veiligheidssneaker die bijna hetzelfde loopt als je schoenen voor in je vrije tijd.
Toch zit achter dat paar schoenen een lange ontwikkeling. Werknemers moesten het vroeger doen met stevige leren schoenen, laarzen of houten klompen. Geen S3-label, geen antiperforatiezool en zeker geen lichte carbon veiligheidsneus.
De hoofdvraag in deze blog is daarom: hoe zijn werkschoenen door de jaren heen veranderd van eenvoudige bescherming naar de moderne veiligheidsschoenen die we vandaag dragen?
Hoe beschermden arbeiders vroeger hun voeten?
Stel je voor dat je vandaag op een bouwplaats aankomt en je veiligheidsschoenen thuis bent vergeten. Waarschijnlijk kom je niet eens het terrein op. Een eeuw of langer geleden bestonden zulke regels en veiligheidsklassen nog niet.
Boeren, timmermannen, mijnwerkers, fabrieksarbeiders en andere vakmensen droegen vooral schoenen die stevig waren en lang meegingen. Vaak waren dat dikke leren schoenen, hoge laarzen of houten schoeisel.
In Nederland was natuurlijk ook de klomp bekend. Een houten schoen kon tegen vuil en vocht en vormde een harde laag rond de voet. Dat bood in sommige situaties meer bescherming dan het eenvoudige dagelijkse schoeisel dat mensen destijds droegen.
Maar een klomp kun je niet vergelijken met een moderne veiligheidsschoen.
Er werd niet gecontroleerd hoeveel kracht een neus kon verdragen. Niemand testte de zool op antislipprestaties en er bestonden geen veiligheidsklassen als S1, S3 of S7.
Je vertrouwde vooral op één ding: hoe steviger de schoen voelde, hoe beter hij waarschijnlijk tegen je werk bestand was.
Van gewone schoen naar schoen voor het werk
Naarmate werkzaamheden zwaarder werden, gingen schoenen steeds meer verschillen van normaal dagelijks schoeisel.
Dat gebeurde niet van de ene op de andere dag. De ontwikkeling liep gelijk op met veranderingen op de werkvloer.
Denk bijvoorbeeld aan:
- zwaardere machines in fabrieken;
- meer metaal en zware materialen;
- grootschalige mijnbouw;
- bouwplaatsen met scherpe materialen;
- werkzaamheden waarbij werknemers lange dagen op harde vloeren stonden.
Een leren schoen die prima werkte op een boerderij bood ineens te weinig bescherming wanneer je dagelijks tussen zware machines of metalen onderdelen stond.
De behoefte aan speciaal werkschoeisel groeide daardoor vanzelf.
Waarom veranderde de industrialisatie de werkschoen?
De industrialisatie maakte veel werkzaamheden sneller en efficiënter, maar bracht tegelijkertijd nieuwe risico’s met zich mee.
Machines werden groter. Materialen werden zwaarder. Fabrieken werden drukker.
Vergelijk dat eens met je eigen werk.
Werk je in een magazijn, dan loopt er misschien een heftruck vlak langs je heen en staan er pallets vol zware dozen. Werk je in de metaalindustrie, dan kom je scherpe onderdelen en zware materialen tegen. Op een bouwplaats liggen gereedschappen, stenen, schroeven en soms uitstekende spijkers.
Dat soort risico’s bestonden vroeger ook, maar werknemers hadden veel minder bescherming.
Een zwaar voorwerp op je voet kon betekenen dat je lange tijd niet meer kon werken. Goede bescherming was daarom niet alleen prettig voor je voeten, maar uiteindelijk ook belangrijk om je vak te kunnen blijven uitoefenen.
Schoenen werden daarom geleidelijk aangepast met dikkere zolen, sterker leer, stevigere constructies en extra bescherming rond de tenen.
Daarmee ontstond langzaam iets wat veel meer leek op de werkschoen die wij vandaag kennen.
Welke rol speelde de Nederlandse mijnbouw in de geschiedenis van werkschoenen?
Voor een mooi voorbeeld hoeven we niet eens naar het buitenland.
In Zuid-Limburg werkten aan het begin van de twintigste eeuw duizenden mensen in de Staatsmijnen. Het mijnwerk was lichamelijk zwaar en niet zonder risico’s.
Mijnwerkers werkten onder de grond in krappe ruimtes en liepen over ruwe ondergronden. Wanneer iemand tijdens het werk gewond of arbeidsongeschikt raakte, kon hij zijn oorspronkelijke functie soms niet meer uitvoeren.
De Nederlandse Staatsmijnen ontwikkelden daarom verschillende initiatieven om voormalige mijnwerkers ander werk te geven.
In 1927 werd de Werkplaats voor Invalide Mijnwerkers, afgekort WIM, opgericht. Daar werden stevige en extra ondersteunende schoenen voor mijnwerkers gerepareerd en later ook geproduceerd.
In 1931 werd vervolgens Schoenenfabriek EMMA officieel opgericht. De naam verwijst naar Staatsmijn Emma. EMMA groeide uiteindelijk uit tot een producent van veiligheidsschoenen die vandaag nog steeds bestaat.
Dat maakt de geschiedenis ineens een stuk tastbaarder. De moderne werkschoenen die je nu aantrekt, komen voort uit een tijd waarin goede voetbescherming voor werknemers steeds serieuzer werd genomen.
Wanneer werd de veiligheidsneus belangrijk?
Vraag tien mensen wat een veiligheidsschoen kenmerkt en waarschijnlijk noemt een groot deel daarvan de stalen neus.
Dat is niet zo vreemd.
De beschermende neus is jarenlang een van de herkenbaarste onderdelen van veiligheidsschoenen geweest.
Het principe is eenvoudig: rondom je tenen zit een harde kap die bedoeld is om bescherming te bieden tegen bijvoorbeeld vallende of zware voorwerpen.
Voor iemand die dagelijks met stenen, gereedschap, pallets of metalen onderdelen werkt, is meteen duidelijk waarom zo’n bescherming nuttig is.
Staal werd lange tijd veel gebruikt. Daardoor spreken we in de praktijk nog steeds vaak over een “stalen neus”, zelfs nu beschermneuzen ook uit andere materialen kunnen bestaan.
Op Werkschoenenwinkel.nl vind je bijvoorbeeld nog steeds een aparte categorie met werkschoenen met stalen neus.
Hoe veranderde de zware werkschoen in een lichte veiligheidsschoen?
Hier wordt de ontwikkeling waarschijnlijk het herkenbaarst voor werknemers die al langer in hetzelfde vak werken.
Vraag eens aan een collega die twintig of dertig jaar geleden al veiligheidsschoenen droeg hoe die schoenen aanvoelden. De kans is groot dat je woorden hoort als:
zwaar, stug en warm.
Bescherming werd lange tijd vooral bereikt met stevig leer, metalen onderdelen en dikke zolen.
Dat werkte, maar het betekende ook dat je tijdens een lange werkdag behoorlijk wat gewicht aan je voeten meedroeg.
En dat merk je.
Loop je acht uur door een magazijn? Klim je tientallen keren per dag een trap of ladder op? Stap je steeds in en uit je bedrijfswagen? Of ben je als monteur voortdurend aan het bukken en knielen?
Dan wil je niet meer gewicht aan je voeten dan nodig.
Fabrikanten zijn daarom andere materialen gaan gebruiken. Tegenwoordig zie je bijvoorbeeld beschermneuzen van composiet, aluminium of carbonachtige materialen en flexibele antiperforatielagen die een alternatief vormen voor traditionele metalen oplossingen.
Een goed voorbeeld van die moderne ontwikkeling is de EMMA Crossforce Fly Low XD S3S. Dat model gebruikt onder andere een nano-carbon composiet veiligheidsneus en laat daarmee goed zien hoe ver veiligheidsschoenen zijn verwijderd van de klassieke zware werkschoen.
Tijdlijn: van klomp naar moderne werkschoen
| Periode | Ontwikkeling | Wat betekende dit voor werknemers? |
|---|---|---|
| Voor de industrialisatie | Leren schoenen, laarzen en houten klompen | Eenvoudige bescherming tegen ondergrond, vuil en stoten |
| 18e en 19e eeuw | Steviger schoeisel voor landbouw en industrie | Schoenen worden meer afgestemd op zwaar werk |
| Begin 20e eeuw | Meer beroepsgericht werkschoeisel | Meer aandacht voor ondersteuning en bescherming |
| 1927 | Werkplaats Invalide Mijnwerkers opgericht | Reparatie en productie van stevige mijnwerkersschoenen |
| 1931 | Officiële oprichting Schoenenfabriek EMMA | Professionalisering van Nederlands werkschoeisel |
| Midden 20e eeuw | Beschermneuzen worden belangrijker | Betere bescherming van de tenen |
| Eind 20e eeuw | Veiligheidsnormen worden steeds belangrijker | Bescherming wordt beter meetbaar |
| 21e eeuw | Composiet, lichtgewicht materialen en betere demping | Meer draagcomfort tijdens lange werkdagen |
| Nu | S3S, S7, werksneakers en gespecialiseerde modellen | Bescherming wordt steeds specifieker afgestemd op het beroep |
Waarom staan er tegenwoordig codes als S1, S3 en S7 op werkschoenen?
Als je vandaag nieuwe werkschoenen zoekt, krijg je ineens een compleet alfabet voor je kiezen.
S1, S1P, S2, S3, S3S, S7, SR, ESD en nog allerlei aanvullende aanduidingen.
Dat kan ingewikkeld lijken, maar het principe erachter is juist een grote vooruitgang ten opzichte van vroeger.
Je hoeft namelijk niet meer alleen op het uiterlijk van een schoen te vertrouwen om te bepalen of hij voldoende bescherming biedt.
De internationale norm ISO 20345:2021 bevat basis- en aanvullende eisen voor veiligheidsschoenen. Daarbij gaat het onder andere om mechanische risico’s, slipweerstand, thermische risico’s en ergonomische eigenschappen.
Een veiligheidsschoen wordt daardoor gekozen op basis van specifieke eigenschappen en risico’s.
Dat is belangrijk, want niet iedereen heeft dezelfde bescherming nodig.
Een magazijnmedewerker die vooral binnen werkt heeft andere omstandigheden dan een stratenmaker die buiten op een natte ondergrond tussen scherpe materialen werkt.
Een lasser heeft weer andere eisen dan een pakketbezorger of hovenier.
Wil je zien hoe de verschillende klassen zich tot elkaar verhouden? Bekijk dan het overzicht van werkschoenen per normering.
Waarom lijken nieuwe werkschoenen steeds vaker op sneakers?
Dit is misschien wel de opvallendste verandering van de laatste jaren.
Kijk rond tijdens de pauze op een bouwplaats of in een magazijn en je ziet waarschijnlijk niet meer alleen zwarte leren veiligheidsschoenen.
Je ziet hoge modellen, lage modellen, gekleurde modellen en schoenen die nauwelijks te onderscheiden zijn van gewone sneakers.
Dat komt doordat veiligheid niet meer het enige aandachtspunt is.
Een moderne werknemer verwacht ook comfort.
Wanneer je vijf dagen per week acht uur of langer op dezelfde schoenen staat, wil je dat ze goed zitten.
Fabrikanten besteden daarom steeds meer aandacht aan bijvoorbeeld:
- lager gewicht;
- demping tijdens het lopen;
- ademende materialen;
- flexibelere zolen;
- comfortabele voetbedden;
- sportievere pasvormen;
- snelle sluitingen zoals BOA.
Het resultaat zie je terug in moderne sneaker werkschoenen.
Ze zien er sportiever uit, terwijl gecertificeerde modellen nog steeds bedoeld zijn om de bescherming te leveren die bij hun veiligheidsklasse hoort.
Zijn moderne werkschoenen automatisch beter dan vroeger?
Technisch gezien kunnen we tegenwoordig veel nauwkeuriger bepalen welke bescherming een schoen biedt.
Maar dat betekent niet dat de nieuwste of zwaarste veiligheidsschoen automatisch de beste keuze voor jou is.
De belangrijkste ontwikkeling zit misschien juist in het tegenovergestelde.
Een werkschoen hoeft niet zoveel mogelijk bescherming te bieden. Hij moet de juiste bescherming bieden.
Stel dat je voornamelijk orders verzamelt in een droog magazijn. Dan loop je misschien tien tot vijftien kilometer per dienst. Gewicht, ventilatie en demping kunnen dan bijzonder belangrijk zijn.
Werk je buiten op een bouwplaats, dan kom je juist vaker in aanraking met vocht, een ongelijke ondergrond en scherpe materialen.
En wie in een werkplaats met hete materialen werkt, kan weer aanvullende eisen aan zijn schoenen stellen.
De juiste keuze hangt daarom onder andere af van:
- de risico’s op jouw werkplek;
- hoeveel je tijdens een dienst loopt of staat;
- of je binnen of buiten werkt;
- de ondergrond waarop je werkt;
- de eisen die je werkgever of veiligheidscoördinator stelt.
Daarmee zijn we ver verwijderd van vroeger, toen een goede werkschoen vooral “lekker stevig” moest zijn.
Wat zegt de geschiedenis van werkschoenen over de toekomst?
Als je een oude mijnwerkersschoen naast een moderne veiligheidssneaker zet, zou je bijna denken dat het om twee compleet verschillende producten gaat.
Toch hebben ze precies hetzelfde uitgangspunt: zorgen dat iemand zijn werk beter beschermd kan uitvoeren.
Waarschijnlijk blijft de ontwikkeling de komende jaren doorgaan.
We zullen steeds meer aandacht zien voor lichtere materialen, pasvorm, verschillende voetbreedtes, demping en schoenen die specifiek voor bepaalde beroepen worden ontworpen.
Ook materiaalgebruik en levensduur worden belangrijker. Fabrikanten kijken steeds vaker naar manieren om grondstoffen slimmer te gebruiken en schoenen of onderdelen langer mee te laten gaan.
Wat waarschijnlijk niet verandert, is de belangrijkste regel uit bijna de hele geschiedenis van werkschoenen:
de schoen moet passen bij het werk dat je doet.
Veelgestelde vragen over de historie van werkschoenen
Wat waren de eerste werkschoenen?
Er bestaat niet één schoen die officieel als de allereerste werkschoen geldt. Arbeiders gebruikten eeuwenlang stevige leren schoenen, laarzen en houten schoeisel. Deze waren vooral bedoeld om tegen dagelijkse omstandigheden en slijtage bestand te zijn.
Wanneer ontstonden veiligheidsschoenen in Nederland?
Een belangrijk Nederlands voorbeeld komt uit de mijnbouw. In 1927 werd de Werkplaats voor Invalide Mijnwerkers opgericht. In 1931 volgde officieel Schoenenfabriek EMMA.
Wanneer kwam de stalen neus?
Beschermneuzen werden gedurende de twintigste eeuw steeds belangrijker binnen zwaar en risicovol werk. Staal werd jarenlang veel toegepast, maar moderne veiligheidsneuzen kunnen ook van bijvoorbeeld composiet, aluminium of carbonachtige materialen worden gemaakt.
Waarom zijn moderne werkschoenen lichter?
Nieuwe materialen maken het mogelijk om bepaalde beschermende eigenschappen te combineren met minder gewicht en meer flexibiliteit. Dat is vooral prettig voor werknemers die tijdens hun dienst veel lopen, bukken of traplopen.
Wat is het verschil tussen oude werkschoenen en moderne veiligheidsschoenen?
Het belangrijkste verschil is dat moderne veiligheidsschoenen volgens vastgestelde normen kunnen worden getest op specifieke eigenschappen. Daarnaast is er veel meer aandacht voor pasvorm, gewicht, grip, demping en comfort.
Van houten klomp tot veiligheidssneaker
De volgende keer dat je ’s ochtends je werkschoenen aantrekt, kijk er dan eens anders naar.
De veiligheidsneus, dempende zool en flexibele materialen die tegenwoordig heel normaal voelen, zijn het resultaat van een ontwikkeling die tientallen jaren heeft geduurd.
Van mijnwerkers die zware ondersteunende schoenen nodig hadden tot magazijnmedewerkers die tegenwoordig duizenden stappen op lichte veiligheidssneakers zetten: de werkschoen is steeds mee veranderd met ons werk.
En eigenlijk is dat precies waar een goede werkschoen om draait.
Niet de zwaarste schoen kiezen. Niet automatisch de hoogste veiligheidsklasse nemen.
Maar een werkschoen kiezen die je beschermt tegen de risico’s die jij tijdens je werk daadwerkelijk tegenkomt.
Kies een werkschoen die bij jouw werk past
Benieuwd hoe de huidige generatie zich verhoudt tot de zware werkschoenen van vroeger? Bekijk de werkschoenen met stalen neus, vergelijk de verschillende veiligheidsnormeringen of ontdek de moderne sneaker werkschoenen.